गुणळ -> नवीन मराठी शब्द

प्रॉडक्ट या इंग्रजी शब्दाला मराठीत काय संबोधायचे? त्यासाठी शब्दशः भाषांतरातून आलेला उत्पादन हा शब्द प्रचलित आहे. परंतू, उत्पादन या शब्दाच्या अवाक्यात केवळ उत्पन्न झालेले ही अर्थछटाच येते आणि पूर्ण अर्थ न आल्याने तो शब्द तितका सार्थ वाटत नाही. इंग्रजीत प्रॉडक्ट या शब्दाचा दुसरा अर्थ गुणाकार असा होतो. त्यावर विचार

करता गुणस्य, गुणैक्य, गुणेज्य असे समानार्थी शब्द निर्माण करता येतात. त्यापैकी गुणैक्य हा शब्द अधिक चपखल वाटतो. मात्र, तो बोलीभाषेत वापरण्यास अंमळ अवघड वाटतो. त्या दृष्टीने अधिक साधा आणि रूळावयास सोपा असा शब्द काय होईल बरे याचा विचार केला. त्यासाठी गुण हा शब्द घेऊन त्यास एखादा अकारान्ती शब्द जोडता

येईल का याचा प्रयत्न केला. तेव्हा, गुणत, गुणस, गुणय असे शब्द सुचले. गुण्य आणि गुणक हे शब्द तेथे वापरता येत नाही कारण त्यांना गणितात विशिष्ट अर्थ आहे.

त्यावर विचार करतांना अचानक ‘ळ’ हे अक्षर अंती जोडण्याची प्रेरणा झाली आणि गुणळ हा शब्द प्रगटला. त्यावर चिंतन केल्यावर एक गोष्ट जाणवते. गुणळ हा अस्सल काळ्या मातीतला शब्द आहे. तो सुसंस्कृत आहे, उच्चारास सोपा आहे आणि तो शब्द ऐकल्यावर कोणताही पूर्वग्रह मनात येत नाही. “आरं, त्याईचं गुणळ लई झ्याक हाय” असा

ग्रामीण बोलीतील वापर असो किंवा “निढळाच्या घामातून कमावलेली पै अन पै साठवून त्यांनी प्रभाळी स्थापन केली आणि क्षेपणास्त्राशी संबंधित एका अत्युत्कृष्ट गुणळाची निर्मिती केली” असा नागरी लेखीतील प्रयोग असो, गुणळ हा शब्द दोन्हीकडे सारख्याच आत्मियतेने रमतो, सारांश, गुणांचा गुणाकार असलेला तो गुणळ असेही आपण म्हणू

शकतो.

व्याकरणदृष्ट्या विचार करता गुणळ हा पुल्लिंगी शब्द आहे, कारण त्याचा शीर्ष शब्दसमूह गुण हा पुल्लिंगी आहे. गुणळाच्या विभक्ती कमळ या शब्दासारख्याच चालवाव्यात. गुणळचे अनेकवचन गुणळे असे करावे.

(शैलेश श. खांडेकर)