नवीन मराठी शब्दकोष

मराठी भाषेत गणित, विज्ञान, तंत्रज्ञान आदी अनेक विषयांतील नवीन पारिभाषिक संज्ञा निर्माण करण्याचा प्रयत्नात सुचलेले प्रतिशब्द या पानावर संग्रही करून ठेवत आहे. तसेच मराठी भाषा पुढे नेण्याच्या प्रयत्नात सर्वांनी या चर्चांच्या संदर्भात सुचवलेले शब्दही जोडले आहेत. कृपया येथे अनवधानाने ऋणनिर्देश राहून गेला असल्यास मला विरोप पाठवा. हे शब्द मांडतांना अथवा तयार करतांना काही सूत्रे पाळलीत. ती म्हणजे -

१. नवीन शब्दांत मूळ इंग्रजी शब्दाच्या उच्चारापेक्षा शक्यतो कमी अक्षरे असावी.
२. जोडाक्षरांचा वापर सहसा टाळवा जेणेकरून क्लिष्टता कमी वाटेल.
३. शब्दशः भाषांतराऐवजी अर्थवाही शब्दांच्या निर्मितीवर भर द्यावा.
४. नवीन शब्दांची नाळ मराठी वळण आणि लयीस जोडलेली असावी.
५. शक्यतो शब्द काव्यात्म असावा.

आता हा प्रयत्न किती जमलाय ते तुम्हीच ठरवा. हे शब्द म्हणजेच प्रमाण असा काही माझा दावा नाही. हा केवळ एक प्रामाणिक प्रयत्न आहे. यातून मंथन होऊन जे अमृताचे थेंब निघतिल ते मराठीच्या सागरात पडावे हीच सदिच्छा.

एकूण शब्दसंख्या ३७६

Activity Diagram कार्याकृती
Adventure Game रोमांचक खेळ
AJAX – Asynchronous JavaScript And XML विजावाव – विषमकाली जाव्हास्क्रिप्ट आणि वचिभा
Algorithm कृतीक्रम
Algorithmics कृतिक्रमाभ्यास
Allocator वाटक
Application वापरिका
Asymmetric विषमाकार
Asynchronous विषमकाली
Authentication सयजुळ (सय म्हणजे आठवण, सयजुळ म्हणजे संगणकात असलेल्या कूट माहितीशी वापरणा-याने दिलेली ओळखपत्राची माहिती जुळणे).
AVL Trees / Height Balanced Trees वटवृक्ष
Back-reaction (in General Relativity and Quantum Cosmology) ऊलट-क्रिया
Battery विद्युतघट
Binary File दुमारणी (दुमान धारणी)
Binary द्विमान
Bold (text style) ठळक
Boolean दुवद
Boundedly deterministic सीमानिर्धारी
Bridge सेतू
Broadcasting प्रसारण
Build बांधणी
Bulleted list (text style) चिंचोग्दी (चिंचोक्या+यादी, संधी, त्याचे लघुरूप)
Bullets (text style) चिंचोक्या
Bus बहुवाही
Cable धातोरी (धातूची दोरी)
Cache सय
Calendar दिनदर्शिका / पंचांग
Call हांक (Procedure Call कृतीहांक)
Camera यंत्राक्ष
CD-ROM लघिका
Chat वटवट / गप्पा
Check box निवडंत्र
Class वर्ग
Click टिचकी
Client अनुग (शब्दशः अर्थ अनुगत असा होतो. त्यातले शेवटचे अक्षर कापल्याने शब्द सुटसुटीत झाला. क्लायंट हा शब्द खूप प्रचलित असल्याने त्याला सोपा प्रतिशब्द अत्यावश्यक आहे.)
Client/Server अनुग/सेवक
Clipboard जुळफळा
Cluster पुंजका (Clustered पुंजक्यात)
Code कृका (कृती-काव्य या दोन शब्दातील आज्ञाक्षरे घेऊन कृका हा शब्द सुचवित आहे.)
Collapse मिट
Collision Detection समाघात परिज्ञान
Combinatorics गणनाभ्यास (Study of counting)
Combo box जोडंत्र
Comment शेरा / प्रतिक्रिया
Community समुदाय
Compact Disk / CD-ROM लघिका
Compatible अनुसारी (Compatibility अनुसारित्व)
Compiler अनुवादक, दुभाषा
Complexity Theory क्लिष्टता प्रवाद
Compression संकोच
Compromised बुरूजगळ (किल्ल्याचा बुरूज गळाल्यावर जसा किल्ला शत्रूच्या ताब्यात जातो तसे जाळ्यात (network) कोणत्याही संगणकावर बुरूजगळ झाल्यास तो संगणक शत्रूच्या हाती जातो).
Computability Theory गणनीय प्रवाद
Computable गणनीय
Computational Cost गणनखर्च
Computational गणकेय
Computing संगणन
Connection संयुज, जोडणी
Constant स्थिरांक
Construct रचणे
Continuity सातत्य
Continuous सतत
Control-Click नियंचकी
Cookie मोदक
Countable Set गणनक्षम संच
CPU / Central Processing Unit समात्य (संगणकाचा अमात्य)
Credit पत
Credit Default पतघात
Credit Default Swap पतघाताचे सव्यापसव्य
Cryptography कूटविद्या
Cursor दर्शल (Pointer दर्शक)
Customer ग्राहक
Customization संस्करण
Cycle पारायण / आवर्तन
Data Cable विदोरी
Data Filter विदा गाळणी
Data Packet विदापुडी
Data Structures विदाकृती (विदा+आकृती)
Data Warehouse विदागार
Data Warehousing विदागारी
Data विदा
Database Schema विदाशिल्प
Database विदाशय
Datum विदांश
Decompression विस्तार
Decrement घट
Decryption अकूटीयन
Defect दोष
Deployment प्रस्थापना
Derivative security, or derivative instrument, derivate (finance) दर्पणक
Design Patterns कृतीशैली
Design आरेखन
Desktop (GUI) ठिय्या
Desktop computer ढगळ संगणक / व्यष्टी संगणक
Device Driver इंद्रियेश
Dial Up ध्वन्यपथ
Dialog Box (GUI) संपृच्छा (संवादासाठी पृच्छा)
Digital Geometry अंकिय भूमिती (अंभू?)
Digital Signature अंकीय स्वाक्षरी
Digital Topology अंकिय स्थानविद्या (अंस्था?)
Digital Versatile Disk / DVD अंशुका (अंशु म्हणजे किरण. DVD ही Laser किरणांच्या तत्वावर चालते म्हणुन ती अंशुका)
Disconnection वियुज
Discrete विसंधी
Document / File धारणी
Dot टिंब
Double Click (GUI) दुटिचकी
Drop Down (GUI) झोकंत्र
Dynamic चल
Edit Box संपादंत्र
Editor संपादक
Electronics विद्युतिकी,
E-mail Client विरोपक, पत्राहक
E-mail विरोप, यंत्रपत्र
Encryption कूटीयन
Error त्रुटी
Escalator चढझूला
Ethernet सर्वजाल, सर्वगोफ
Execute Only कृतीमात्र
Expand उघड
Feature वैशिष्ट्य
Feedback Operation प्रतिक्रियन
Fiber Cable तंतोरी
Field क्षेत्र
File Server धारणीसेवक, धारभूत (धारणी भूत)
File System (fs) धाविनी (पु.)
Finite Mathematics सांतय गणित
Finite सांतय (सा अंत,य) अंतय हे अंतच्या ऐवजी वापरतोय कारण सांतचे दोन अर्थ होऊ शकतील, सात ह्या संख्येशी संबंधित हा अर्थ बुचकळ्यात टाकू शकतो म्हणून सांतय!
Firewall लक्ष्मणरेखा
Fixed Point Arithmetic स्थिर दशांश गणित
Flash Drive विदिवा (स्त्री.)
Floating Point Arithmetic तरल दशांश गणित
Floppy Disk तन्यिका
Flow chart क्रमचित्र
Folder धारिका
Font टंक (हा शब्द प्रचलित असल्यासारखा दिसतोय. )/ लिशै (Font या शब्दाचा वापर पाहता लिपीशैली हा शब्द जास्त इष्ट आहे. पण तो मोठा असल्याने ज्या दोन शब्दांपासून तो बनला आहे त्या “लिपी” व “शैली” या दोन्ही शब्दांची आद्याक्षरे घेवून लिशै हा शब्द सुचवित आहे.)
Formal Language शिष्टभाषा (शिभा?)
Formatting सुशोभिकरण (http://mr.upakram.org/node/15#comments)
Function (Mathematics) कार्यक
Function फलन
Functional फलनीय
Fuzzy Logic धुकीय तर्क
Gate दार
Goal oriented ध्येयाक्षी (गोल ओरिएंटेड म्हणजे सहा अक्षरे होतात. त्याला ध्येयाक्षी हा तीन अक्षरी पर्याय मान्य होण्यास हरकत नसावी. अर्थीतच, यांत अजुन सोपेपणा आणणा-यांचे स्वागतच आहे).
Graph Theory आलेख प्रवाद / आलेखन
Graph आलेख (Finite Graph सांतयालेख)
Graphical User Interface चित्रमय भुक्त संवादक (चिभुस)
Graphics चित्रायन
Group गट
Handshake हस्तांदोलन
Hard Disk साठीका
Hardware समूर्तक (संगणकाचे मूर्त स्वरूप)
Harmonium संवादिनी
Hash संघश
Head मस्तक
Head (on the disk that reads the data encoded in the form of magnetic / optical tracks) विदाक्ष (विदा वाचणारे अक्ष, अर्थात डोळे) (न.)
Heap रास
High Performance Computing उच्चकर्ष संगणन
Horse Power अश्वशक्ती
HTML अमचिभा (अती मजकूर चिन्हभाषा)
Hyper अती
Icon मूर्ती
Ideal (Mathematics) आदर्श
Increment वाढ
Indent समांत
Indentation समांतन
Index सूची
Information माहिती
Invoke आवाहन करणे (Invocation आवाहन)
Input Device ज्ञानेंद्रिय
Inspection पाहणी
Installation स्थापना
Instance दृष्टांत (Object is an instance of class. कर्म हा वर्गाचा दृष्टांत होय.)
Integer पुर्णांक
Interface संवादक
Internet मायाजाल, महाजाळ, मायागोफ
Interpreter दुभाषा
Inverse प्रतीप, व्यत्यस्त (Inversion प्रतीपता, व्यत्यास)
Italic (text style) तिरपे
Kernel गाभा, गर्भ
Key कुंजी / कळ
Keyboard कुंजीफलक, कळफलक
k-valued logic कवर्गी तर्क
Laptop घडीचा संगणक
Library (of software routines / source code / algorithms) आज्ञालय
Linear Algebra एकसम बीजगणित
Linear एकसम
Linguistics भाषाशास्त्र
Link दुवा
Linker मध्यस्थ (In the context of compilers and linkers).
Local Area Network / LAN गोफिका (सदनिका या शब्दाच्या धर्तीवर. सदन – house, सदनिका – flat)
Logic Gate तर्क दार
Logic तर्क
Loop वेटोळी, फेरा
Macro विश्वमुखी
Mailing list पत्रबंध (पत्रोपत्रींचे अनुबंध) व्याकरणदृष्ट्या पत्रबंध हा शब्द लिंग, विभक्तीरूप इत्यादी बाबतीत अनुबंध प्रमाणेच चालवावा.
Map नकाशा
Markup Language चिन्हभाषा
Mathematical Analysis गणितीय विश्लेषण
Matrix सारणी, पघा (हा शब्द फार पूर्वी खेड्यामध्ये या भावार्थाने ऐकला होता.)
Maximize Window सर्वत
Memory स्मृती
Menu Item पात्रांश (Menu ताट म्हणजेच पात्र)
Menu ताट
Method विधिका
Microcontroller अणैवक (अणु इव संगणक)
Microprocessor अंकियेंदू (”अंकिय मेंदू” चे लघुरूप)
Migration प्रवजन (Data Migration विदा प्रवजन)
Minimize Window अणित
Mistake चूक
Mode धाटणी
Model प्रतिकृती
Multilingual Computing बहुभाषी संगणन
Network topology जाळवीण
Network गोफ
Newsletter वार्तापत्र
Note टिपण
Number Theory अंकप्रवाद
Numbered list (text style) अंकिदी (अंकिय यादी, त्याचे लघुरूप)
Object कर्म
Offline दुराव्यात
One-armed Router एकाक्ष वाट्याडा
Online दुव्यात
Ontology (computer science) अस्यतंत्र
Ontology Engineer अस्यतंत्रज्ञ
Operating System संविधी (संगणन विधी)
Operation क्रिया
Optic Fiber अंशुतंतु
Order / Ordered संगती / सुसंगत
OS Shell संवद
Outdent विषमांत
Outline रूपरेषा
Output Device कर्मेद्रिय
Packet पुडी
Parser वैय्याकरणी
Partially Ordered Set अंशतः सुसंगत संच (अंसुस?)
Patch ठिगळ
Path मार्ग
Personal Digital Assistant (PDA) स्वीयक
Pipe प्रनळी (Connects two processes, Unix style)
Pivot Table तक्तमेरू
Plan योजना
Planning नियोजन
Plug पिधान
Podcasting ध्वनीरव
Pointer दर्शक
Presentation Software प्रस्तोसरी (अंकासरी, शब्दासरी यांचा धागा घेऊन पुढे)
Print Server मुद्रणसेवक, मुद्रभूत
Printer मुद्रक
Private Key गुपित कुंजी
Probability Theory शक्यता प्रवाद (शप्र?)
Procedure कृती
Process प्रक्रिया
Program आज्ञावली
Programming Interface आज्ञायन संवादक
Programming आज्ञायन. तसेच, गर्भाज्ञायन (न.) = kernerl programming.
Programming language आज्ञाभाषा
Protocol शिष्टाचार
Public Key उघड कुंजी
Queue रांग
Rack/s मांडणी/मांडण्या
Radio Button एकंत्र
Read Only वाचनमात्र
Read Write लेखनिय
Real Number
Record टाचण
Recursion स्वावर्तन
Refrigerator शीतक
Revocation (In cryptographic context) कुंजीभंग
Ribbon (GUI) फित
RMI – Remote Method Invocation दुविया (दुरस्थ विधिका आवाहन, दुविआ मध्ये शेवटी “आ”चा “या” होतो)
Router वाट्याडा
RPC – Remote Procedure Call दुकृहा (दुरस्थ कृती हांक)
Schema यशिल्प (योजनेचे शिल्प)
Scrapbook (similar to Orkut) खर्डा, खरडवही (सौजन्य – mr.upakram.org)
Screen पडदा
Script कृतीपट
Scripting Language कृतीपट भाषा
Scroll रिळ
Scrolling रिळण
Search Engine शोधंत्र
Search Engine हुडक्या (सौजन्य – सलिल बडोदेकर).
Searchable शोधनीय
Secret गुपित
Security Administrator सुरक्षक
Semi-classical अर्धाभिजाती
Sequence क्रम
Server Log नोंदळी
Server room सेवकगृहे
Server सेवक, यंत्रभूत (यंत्रातील भूत)
Set Theory संचप्रवाद
Set संच
Share (Networking) सहवेश
Shift-Click वळीचकी
Singleton एकोय (एक+अय)
Slider घळंत्र
Snowflake Schema सर्पशिल्प
Socket आधान
Software संचेतन, संचेतक (संगणकाचे चैतन्य स्वरूप)
Sort क्रमवार
Sorting क्रमवारी
Source Code मुकृका (मूल-कृती-काव्य या शब्दांची आद्याक्षरे घेऊन मुकृका हा शब्द सुचवित आहे).
South-East आग्नेय
Spreadsheet अंकासरी
Stack गठ्ठा
Star Schema नक्षत्रशिल्प
Startup प्रभाळी संस्था (एक अर्थ – प्रश्नचिन्ह भाळी असलेली, दुसरा अर्थ – प्रातःकालच्या प्रभावळीसम उगवती अशी)
Static अचल
Steganography झाकोळबाजी
Storage Device विदाधी (स्त्री.)
String नाम
Subgroup उपगट
Superposition उच्चासन
Survey सर्वेक्षण, पाहणी
Switch वळणी
Symmetric समाकार
Synchronous समकाली
System Tray (in MS-Windows) प्रणालीचा चर
System प्रणाली / विधी
System विधी
Tab (GUI) अंगुली
Table तक्ता
Tablet Computer लेखणीचा संगणक
Tag खूण
Tagging खाणाखुणा
Task कार्यांश
TCP / Transmission Control Protocol प्रसारण नियंत्रण शिष्टाचार (प्रनिशी)
Text मजकूर
Theoretical प्रवादी
Theorist/Theorists — प्रवादिक (थियरीचा पुरस्कर्ता, अनुयायी)
Theory प्रवाद (उपपत्ति)
Thumbnail धारांश
TOC / Table of contents अनुक्रमणिका
Topology स्थानविद्या
Tower मनोरा
Transform माया
Transformer मायक
Tree (Data Structure) वृक्ष
Tree (GUI) झाडंत्र
Trojan चोर (छद्माश्व हा शब्द भावार्थाने योग्य असला तरी जड वाटतो — शैलेश खांडेकर).
Tubelight दिपिका (Tube नळी, नलिका)
Type प्रकार
Typing टंकन
Typist टंकक
Underline (text style) अधोरेख
Uninterrupted Power Supply / UPS (अखंड ऊर्जा स्त्रोत) अखंर्डोजा
Universal Serial Bus / USB वैश्विक क्रमशः बहुवाही / वैक्रब (आधी विश्वाक्रही हा शब्द सुचवला होता. पण, तो बराच क्लिष्ट वाटत होता.)
User Interface प्रयोक्ता संवादक
User प्रयोक्ता, भोक्ता, वापरकरी
Variable अस्थिर
Video चित्रोळी
Videocasting चित्रार्व
Virtual Reality विवर्तता
Virtual विवर्त
Virus विषाणू
VLAN / Virtual LAN विगोफिका (विवर्त गोफिका)
Wallpaper भित्तीचित्र
Warning समज
Warp Drive (in General Relativity and Quantum Cosmology) कुञ्चरिका
Web Interface समष्टी संवादक
Web Server जालसेवक, गोफभूत
Web Service जालसेवा
Web site संकेतस्थळ, संस्थळ. त्याचप्रमाणे, social networking sites – मायाजाळावरील चावड्या.
Web traffic विगोवा (विश्व गोफ वाहतूक या तीन शब्दांची आद्याक्षरे घेतली).
Web जाळं
Web विगो (विश्वगोफ चे लघुरूप )
Wide Area Network / WAN प्रगोफ (प्रदीर्घ गोफ)
Window गवाक्ष, खिडकी
Wireless अतंतु
Wishlist अपेक्षा
Word Processor शब्दासरी (Spreadsheet अंकासरी, तोच धागा पकडुन पुढे).
Working Folder / Working Directory कार्यधारिका
World Wide Web विश्वगोफ, विश्वजाळ
Wrapper वेष्टण
Write Only लेखनमात्र
XML वचिभा (वर्धनिय चिन्हभाषा)
XML-RPC वचिभा-दुकृहा
Zoom In निकटन
Zoom Out दूरावलोकन (सौजन्य नंदन होडावडेकर)

येथे दिलेले सर्व शब्द मी सवडीने शब्दभांडारात जोडत असतो. कृपया शब्दभांडारास भेट द्या आणि तो वाढविण्यास हातभार लावा!